ویروس کووید 19 همه جوامع امروزی را با مسائل و مشکلات جدیدی مواجه کرد. یکی از این مسائل تعطیلی مناسک سوگواری درگذشتگان بود. چند ماه اول اطلاعات کمتری از ویروس در دسترس بود. حتی اجازه شرکت در مراسم کفن و دفن هم داده نمیشد. درگذشتگان با کُرونا به سبک بسیار بیسابقهای دفن میشدند. به تعبیر عامیانه کسانی شبیه آدم فضائیها کفن و دفن را انجام میدادند و جنازه را با مواد خاصی می پوشاندند. مناسک سوگواری هم تعطیل شد.
از اوایل خرداد 1400 گرفتار شکنجه عذابآوری شدم که آرامش و نظم طبیعی و معمولی زندگی من را به کلی به هم ریخت. بختکی بود که راحتم نمیگذاشت. ساعتی هم که آرام میشدم با خُروپُفی نابهنگام حضور خود را تحمیل میکرد تا مبادا به روال عادی برگردم. بالاخره موفق شدم خودم را از این عذاب الیم رها کنم.
حدود سی سال پیش و در یک شرابط کاملاً متفاوت و بعد از آشنائی با عاشقترین زوجی که تا آن تاریخ به چشم خود دیده بودم، شرح کوتاهی از دوستی شنیدم که حتی کوتاهتر از پُستهای توئیتری فعلی بود. اگر این داستان به غایت عاشقانه را برای شما نقل کنم، بیان همان شرح کوتاه میتواند داستان این شکنجه را هم توضیح دهد. اگر از نزدیک شاهد این عشق رؤیائی و شیرین نبودم و کسی دیگری برای من تعریف میکرد، ممکن بود نتوانم باور کنم. شاید هم در دل میگفتم داستان یک فیلم عاشقانه هندی است.
یکی از بزرگترین موفقیتهای سیاسی و شاید هم بزرگترین موفقیت سیاسی نظام جمهوری اسلامی این است که همزمان به مردم ایران، و به جز دو کشور به اغلب کشورهای مهم جهان، کاملاً قبولانده است که جمهوری اسلامی ایران رئیسجمهور دارد.
هیچکدام از نظامهای مشابه دیگر چنین موفقیتی نداشتند. در اتحاد جماهیر شوروی کلی مقامات رسمی مشابه کشورهای دمکراتیک وجود داشت، ولی همه میدانستند باید سراغ کدام مقام و کدام نهاد بروند و اساساً آن مقامات رسمی را داخل میوهجات حساب نمیکردند. حتی در روسیه فعلی هم چنین است، دورانی که ولادیمیر پوتین دستیارش مدودف را در پست ریاستجمهوری گذاشته بود، همه میدانستند این طفلکی چند مَرده حلاج است.
کُره شمالی مقامی با عنوان پرطمطراق "رئیس کل پرزیدیوم مجمع عالی خلق کره شمالی" دارد که در روابط بینالملل وظایف رییسجمهور بر عهده اوست. تا سال 2019 "کیم یونگ نام" صاحب این مقام بود. سال 92 و سال 96 برای مراسم تحلیف حسن روحانی به تهران آمد. در تحلیف دوم بیش از نود سال سن داشت. هم از منظر رسمی و هم از منظر سابقه علیالاصول باید از مقامات استخواندار کُره شمالی تلقی میشد. اما در کشور دوست و متحد به اندازه یک بخشدار هم تحویل گرفته نشد.
سرهنگ معمر قذافی میگفت من کاری به اداره کشور ندارم، و حتی این اواخر میگفت نقش من چیزی نظیر ملکه بریتانیا در انگلیس است و لیبی دولت و دفتر و دستک دارد، ولی گوش کسی بدهکار این حرفها نبود.
رئیسجمهور در نظامهای سیاسی جهان که مبتنی بر سسیتم پارلمانی است، مثل ایتالیا و هندوستان، معمولاً یک مقام تشریفاتی است. اما در نظامهای ریاستی که رئیسجمهور مستقیماً از طرف مردم انتخاب میشود، فرمانده کل قواست و قضات عالی کشور پس از معرفی او نصب میشود و در یک کلام رئیسجمهور واقعاً رئیسِ جمهوری است.
اما رئیسجمهور ایران با هیچ متر و معیاری رئیسِ جمهوری اسلامی ایران نیست. حقیقتاً باید به نظام جمهوری اسلامی تبریک گفت که رؤسای جمهور قویترین و دمکراتیکترین کشورهای جهان هم تصور میکنند رئیسجمهور ایران همرده آنهاست و باید او را در هر شرایطی مخاطب قرار بدهند. از رؤسای جمهور امریکا تا نخستوزیران و رؤسای جمهور اروپائی چنین تصوری از جایگاه رئیسجمهور ایران دارند.
دونالد ترامپ علاقه داشت به مخاطبان خود نشان دهد رهبران کشورهای متخاصم را پای میز مذاکره با امریکا میکشاند. بعد از اینکه با رهبر کُره شمالی عکس گرفت، تمایل نشان داد با حسن روحانی هم ملاقات کند. اما روحانی با ژستی فاتحانه گفت : «عکس گرفتن با حسن روحانی امکانپذیر نیست»
البته کشورهای مهمی مثل روسیه و چین که خود ختم این معرکهگیریها هستند هرگز در دام این بازیها نمیافتند. وقتی ولادیمیر پوتین ایرانشناسترین رئیسجمهور جهان به تهران آمد، توجه چندانی به دولت رسمی ایران نشان نداد. در همان تاریخ روزنامه وطن امروز تیتری ماندگار زد و نوشت : «مستقم بیت رهبری»
اکنون که این یادداشت را مینویسم، حتی اپلیکشن کلابهاوس را هم روی گوشی مبایل خودم نصب نکردم. تمام اطلاعات من از خواندن چند مطلبی است که در رسانهها منتشر شده است. از یک دوست هم در خصوص چند و چون کارکرد آن پرسیدم. هر چه خواندم و شنیدم، بیشتر متوجه شدم کلابهاوس به کلی با علائق و روحیات من ناسازگار است. اما فکر میکنم در پیوستن به آن لحطهای هم نباید درنگ کرد. شاید لازم باشد کمی از روحیات خودم بگویم تا بهتر نشان دهم چرا کارکرد کلابهاوس را این اندازه مهم و جدی ارزیابی میکنم.
 |
***
هر خبر غیرمترقبهای به طور طبیعی شنونده را غافلگیر میکند. میزان غافلگیری هم به میزان غیرمترقبه بودن خبر بستگی دارد. میزان غیرمترقبه بودن هم بستگی مستقیم به شناخت ما از پیش زمینههای موضوع خبر دارد. به کسی پس از سالها دوستی کاملاً اطمینان میکنیم، از او شناخت کافی داریم، اما به یکباره میشنویم این شخص در تمام این مدت به طرز شرمآوری مشغول سوءاستفاده از اعتماد فیمابین بوده است. این خبر برای مدتها مثل خوره به جان ما میافتد و بعضاً حتی نمیتوانیم صحت آن را قبول کنیم.
در حوزه سیاست هم چنین است. همیشه با دوستانم این شوخی را میکنم که اگر خبری حتی عالمگیر، در تضاد کامل با فهم و شناخت و تحلیل من از موضوع خبر باشد، چارهای جز این برای ناحیه مقدسه طب تا نجوم باقی نمیماند که در صحت خبر تردید.
یکی از این خبرها، کنار گذاشتن ترکیه از ابرپروژه اف35 به خاطر خرید چهار تا قارقارک روسی بود. میدانم اس 400 روسی سیستم فوقالعادهای است، اما حقیقتاً در مقابل اف 35 تعبیر قارقارک چندان حاوی طعنه نیست. مشارکت تُرکها در پیشرفتهترین پروژه نظامی غرب و جهان، برای شرکتها و مهندسان هر کشور غیرغربی آروزئی در حد رؤیاست، اما ترکیه این رؤیای باورنکردنی را پای اس 400 قربانی کرد.
این نوشته داستان تلخ پنج سال حضور دختران من نهال و
سارا در دبیرستان کوشش یکی از کنکورمحورترین مدارس تهران است. داستان مصیبتی است
که در این اینگونه مدارس بر سر بچههایمان میآورند تا در نهایت برای خود افتخار و
اعتبار کسب کنند و به والدین بعدی بفروشند.
رویکرد اصلی این نوشته لزوماً مربوط به جریان و یا
نگرش خاصی نیست، اما برای اینکه از کلیگوئی پرهیز شود، به طور خاص از فعالان تُرک
ایرانی و علائق آنها مثال آورده خواهد شد. نوشته قصد دارد بگوید گفتگو با هر طیفی،
لزوماً فضیلت نیست، حتی میتواند نقض غرض هم باشد. در عین حال عدم گفتگو هم به
معنای پرهیز از گفتگو نیست، حتی میتواند حاوی فضیلت باشد.
 |
| عاشیق یوسوف - عکس از احمد اسدی |
روز
23 اسفند سال 96، مطلبی را در فیسبوک با عنوان "ماجرای
بشیکتاش" از داخل استادیویم بشیکتاش و قبل از شروع بازی برگشت این تیم با
بایرنمونیج آلمان، منتشر کردم. البته مطلب عمومی نبود و برای جمع خاصی نوشته
بودم. مطلقاً برای رفتن به استادیوم رضایت نداشتم، اما همین ماجرا به یکی از
بهترین خاطرات من تبدیل شد. امسال تصمیم گرفتم قسمت دوم ماجرا را بنویسم و توضیح
بدهم که چرا این خاطره این اندازه برای من ماندگار شد. هر کاری کردم در اپلیکیشن
فیسبوک فونتها برعکس میافتاد. یک روز هم صبر کردم و گفتم شاید به خاطر اشکالات اخیر فیسبوک است،
اما درست نشد. به هر حال قسمت این بود که هر دو قسمت را به نهالستان بیاورم و
عمومیتر با دوستانم در میان بگذارم. ابتدا قسمت اول را عیناً از فیسبوک کپی میکنم
که سال پیش نوشتم.
کشورهای فرانسهزبان هر دو سال یک بار نشستی را برگزار میکنند که همبستگی و ترویج زبان و فرهنگ فرانسه هدف اصلی این نشست است. این نشست سال 1970 تحت نام سازمان فرانکوفونی تأسیس شد. در جهان قریب به سیصد میلیون فرانسهزبان وجود دارد. علاوه بر کشورها و مناطقی که فرانسه زبان اصلی آنهاست، در دهها کشور دیگر با بیش از 900 میلیون نفر جمعیت هم به نوعی زبان فرانسه حضور دارد. این نشست در حال حاضر 58 عضو اصلی و 26 عضو ناظر دارد.
سال 1400 شمسی بسیاری از نرمافزارهای قدیمی ایرانی ممکن است با مشکل مواجه شوند. در ایران قریب به اتفاق این نرمافزارها و حتی بعضی نرمافزارهای نسبتاً جدید با عمر حدود بیست سال، اطلاعات سال شمسی را با دو رقم سمت راست ذخیره کردهاند. گرچه خیلی از این نرمافزارها جایگزین شدهاند، اما با اطمینان نمیتوان گفت هیچ مشکلی وجود نخواهد داشت.
دولت
روحانی نسبت به دولتهای گذشته و شاید هم دولتهای نظام پهلوی، یک موفقیت درخورتوجه
در حوزه اقتصاد دارد. اما تاکید بر این موفقیت در بستر جامعه نه تنها رایآور نیست،
بلکه رایسوز است. طی سه سال گذشته دولت در حوزه شفافسازی اقتصاد برای اجرای
سیستم مدرن مالیات بر ارزش افروده، حقیقتاً کاری کارستان کرده است. اگر این پروژه با
همین همت و کفایت چند سالی ادامه یابد و تکمیل و نهادینه شود، سنگ بنای بسیار محکمی
برای یک اقتصاد مولد و غیرنفتی خواهد بود.
من
در میان آشوریها و ارمنیها بزرگ شدم، اما تا سال 62 که دیپلم گرفتم، با هیچ
ارمنی ملیگرائی در اورمیه برخورد نکرده بودم. در دوران دانشجوئی دوستی ارمنی
داشتم که اهل تهران بود. درسخوانده بود و از تاریخ ارمنستان و دردهای ملت ارمنی
آگاهیهای بسیار درخور توجهی داشت. کتابی هم در اختیار من گذاشت که در نوشتن مطلب
"بیست و چهار آوریل و چراغی که به خانه هم رواست" از آن بسیار بهره بردم. تا آن تاریخ همه ارمنیها و آشوریهائی که
دیده بودم در زندگی روستائی و شهری معمولی منطقه خودمان بود. اساساً درگیر این بحثها
نبودیم. از بزرگترین و معروفترین عاشیقهای اورمیه هم عاشیق یوسوف اوهانس مسیحی بود. ذهنیت من هم بر اساس همین ارتباطات شکل
گرفته بود.
این
چندمین بار طی دو سال گذشته است که تروریستهای انتخاری زحمی
به دل مهربان استانبول میزنند و دل دوستداران این شهر را در اقصی نقاط عالم به
درد میآورند. تکلیف و اهداف تروریستهای داعش مشخص است. اما تروریستهای دیگر به
نام دفاع از حقوق خلق کُرد مرتکب این جنایات میشوند. به راستی کُردهای ترکیه نسبت
به این ناامنیها و ترورها و جنگ شهری چه فکری میکنند؟ این سؤالی است که نیازمند
بررسی میدانی و گسترده آماری است. این موضوع نه در توان این نوشته است و نه من
اطلاع موثقی در این خصوص دارم. اما میتوان
در خصوص حداقلهائی به توافق رسید و موضوع را از منظری دیگری بررسی کرد.
موسسه مالی کردیت سوئیس گزارشی منتشر کرد که بر اساس
آن اختلاف طبقاتی در جهان به اوج خود رسیده و ثروت فقط یک درصد مردم با ثروت نود و
نه درصد بقیه جهانیان برابری میکند. بر اساس این گزارش افرادی که دارایی آنها
معادل ۶۸ هزار دلار باشد، جزو ده درصد ثروتمندان جهان هستند. دارائی یک درصد
ثروتمندان هم بالای 760 هزار دلار است. بسیاری این همه نابرابری را عارضه نظام سرمایهداری میدانند. اما جالب
اینجاست که تعداد میلیاردهای روسیه بیش از تعداد میلیاردرهای مهد سرمایهداری یعنی
انگلیس است.
پس
از حادثه تروریستی فرودگاه آتاتورک استانبول، جهانی به همدردی با ترکیه پرداخت. در ستایش استانبول و زیبائیهایش مطالب
همدلانه زیادی نوشته شد. اما در فضای فارسیزبان بیبیسی فارسی مطلبی به قلم آقای
مهد جامی و با عنوان از تهران به استانبول، از توهم تا واقعیت منتشر کرد، که به گمان من یک نقطه عطف و
حتی بسیار فراتر از آن یک گشایش بود. این نوشته هیچ اشاره مستقیمی به حادثه
تروریستی نداشت. اما زمان انتشار و شیوه روایت نویسنده حاکی از نوعی همدلی با این
شهر زخمخورده هم بود. «واقعیت این است که نه در سفر اول و نه در سفر دوم استانبول نتوانست به چشم من چنان که باید جلوه کند. برای بسیاری از هموطنان ام ترکیه محلی برای عیش و عشرتی بود که از ایشان دریغ شده بود. هنوز هم کمابیش چنان است و تا سواحل آنتالیا هم کشیده شده است. اما من آنقدر عاشق ایران بودم که ترکیه به چشم ام نمی آمد. شاید فکر می کردم اذعان به جلوه ای که ترکیه دارد خلاف عرق وطن دوستی است. احساسات ام متناقض بود. دوست داشتم و می گریختم. زرق و برق اش برایم تصنعی جلوه می کرد. طبیعی ترین چیزهایش مسجدهایش بود و غذاهایش و مردم آنسوی شرقی شهر. فکر می کردم ترکیه بعد از شاه و بعد از جنگ ایران و عراق خود را به هزینه ما ایرانی ها و از سر صدقگی ما بالا کشیده است. زوجی از دوستان که سالها بعد به ترکیه رفتند لابد به یاد دارند که چطور وقتی از ترکیه تعریف کردند من طعنه زدم و عیش شان را کور کردم. فکر می کردم این ترکیه ژنرال ها ست. ترکیه ای که به تقلید غرب دوان دوان می رود و از خود جدا افتاده است. سرم از اندیشه های شریعتی وار پر بود. ترکیه واقعا هم اوضاع درخشانی نداشت. نه در پایتخت و نه در ولایات و در مرزها. اما چیزی داشت که ما نداشتیم: پایش روی زمین بود. واقعی بود. واقعیت حکومت می کرد. زندگی در جریان بود.
از آن پس چندبار دیگر هم به ترکیه رفته ام. اما تنها در سفرهای سالهای اخیر است که توانسته ام سنگ هایم را با ترکیه صاف کنم و ترکیه را تحسین کنم. ترکیه هم خودش واقعا تغییر کرده است. من اعتبار ترکیه را وقتی در لبنان بودم یافتم. از وقتی بحث نوعثمانی ها مطرح شد. از وقتی اسلام لیبرال ترکیه در مقابل اسلام رادیکال و بنیادگرای ایران رخ نمود و از جمله همان لبنان را هم آسان فتح کرد و از ایران پیش افتاد. حالا فکر می کنم ما یک شباهت تازه پیدا کرده ایم. ما و ترکیه اشتراکات بسیاری داشته ایم. از عهد حکومت ولیعهدهای قاجار در تبریز به این سو ترکیه در فرهنگ و سیاست ما نقش داشته است. و امروز بی لکنت می توانم گفت که همیشه هم پیش تر بوده است. حتی در عهد رضاشاه هم که آغاز عصر نوگرایی ما ست برای ایران الهام بخش بود. حتی اسلام دولتی ترک ها برای ایرانیان الهام بخش است. صورتی که آنها از اسلام ارائه می دهند خیلی زودتر از ما مدنی شده است.
دلیل اینکه اسلام ترکی راه به بنیادگرایی نبرد لابد این است که آنها در میانه جهان شرق و غرب بودند و خیلی زودتر و همه جانبه تر با غرب و تمدن صنعتی آشنا شدند و تا جنگ جهانی اول قامت امپراتوری داشتند. امپراتوری ما خیلی قبل تر ها به پایان رسیده بود. ما نه تنها در گردش جهان کم تجربه بودیم که در سیاست جهان هم کم تجربه بودیم. هنوز هم هستیم. ما نمونه عالی این سخن استفن هاوکینگ هستیم که می گوید دشمن دانش جهل نیست، توهم است. توهم دانش. این فرق استانبول است با تهران و ترکیه با ایران. ما در توهمی ویرانگر غرقه ایم. تمام اطوار سیاسی ما و متاسفانه بخش های مهمی از ادعاهای فرهنگی مان ناشی توهم است. انزوایی هم که داریم کار را بدتر می کند و چشم مان بسته می ماند. سابقه ناسیونالیسم ضدترک و عرب ایرانی ... هم کمک کرده است تا منزوی تر بمانیم. از هویت ما چیزی نماند مگر توهم یک امپراتوری و "من برتر". هنوز هم فکر می کنیم از همه همسایگان خود سریم و از بسیاری ملل جهان برتریم. غرقه توهم.
استانبول هر چه دارد از انباشت و پیوستگی تجربه دارد و آموزش و مدیریت. تهران تکرو است و تنها افتاده است. استانبول گوی توفیق ربوده و درهایش باز است و باز نگه داشته و تهران خام طمعانه خیال برتری جهانی در سر می پزد.
رویای تازه من این است که روزی تهران و دوبی و استانبول به عنوان نمادهای نوگرایی عربی و ایرانی و ترکی مثلث ثروت و شادی و ارتباط با جهان و مردم منطقه باشند»
این نوشته داستان تلخ پنج سال حضور دختران من نهال و سارا در دبیرستان کوشش یکی از کنکورمحورترین مدارس تهران است. داستان مصیبتی است که در ا...
